«روز جهانی بهداشت قاعدگی / روز جهانی ماهینگی» چیست؟
«تعریف روز جهانی ماهینگی (روز جهانی قاعدگی)، اهداف روز جهانی بهداشت قاعدگی، مبارزه با فقر قاعدگی و اهمیت آموزش، سلامت و حقوق دختران و زنان را در این صفحه بخوانید.»
روز جهانی بهداشت قاعدگی (که امروز بسیاری آن را با عنوان روز جهانی ماهینگی هم میشناسند)، هر سال در ۲۸ مه (۷ یا ۸ خرداد) برگزار میشود.
این روز، یک کمپین جهانی است که با هدف شکستن سکوت و تابو درباره قاعدگی و دفاع از حقوق، سلامت و کرامت دختران و زنان در سراسر دنیا شکل گرفته است.
چرا تاریخ ۲۸ مه انتخاب شده است؟
- عدد ۲۸ یادآور میانگین طول چرخه ماهانه (۲۸ روز) است.
- عدد ۵ (ماه مه، ماه پنجم میلادی) نمادی از میانگین تعداد روزهای خونریزی در هر چرخه (حدود ۵ روز) است.
به این ترتیب، خود تاریخ، یک نماد برای چرخه قاعدگی است.
{برا آشنایی با واژه ماهینگی؛ یک مفهوم، نه فقط یک واژه}
اهداف اصلی روز جهانی ماهینگی
در تعریف کامل این روز، چند محور کلیدی وجود دارد:
۱. افزایش آگاهی و سواد سلامت قاعدگی
این روز میخواهد کمک کند که:
- دختران و زنان بدانند قاعدگی چیست و چه اتفاقی در بدنشان میافتد؛
- با چرخه بدن، بهداشت قاعدگی، دردها و علائم طبیعی آشنا شوند؛
- درباره نشانههای غیرطبیعی و زمان مراجعه به پزشک آگاهی پیدا کنند.
هدف، این است که قاعدگی از چیزی «مرموز و ترسناک» به یک فرآیند طبیعی، قابلفهم و قابلمدیریت تبدیل شود.
۲. شکستن تابو و شرم اجتماعی
در بسیاری از فرهنگها، هنوز درباره قاعدگی:
- صحبت کردن «زشت» یا «شرمآور» شمرده میشود؛
- دختران از پرسیدن سوال خجالت میکشند؛
- قاعدگی با لفظهای تحقیرآمیز یا شوخیهای آزاردهنده همراه است.
روز جهانی ماهینگی تلاش میکند این پیام را جا بیندازد که:
قاعدگی یک فرایند طبیعی زیستی است، نه چیزی برای شرم، پنهانکاری و تحقیر.
این روز، فرصت گفتوگوی عمومی با خانوادهها، مدارس، رسانهها و سیاستگذاران است تا زبان، نگرش و رفتارمان را نسبت به قاعدگی اصلاح کنیم.
۳. تاکید بر «حقوق قاعدگی» و عدالت اجتماعی
سلامت ماهینگی فقط مسئله «بهداشت شخصی» نیست؛ یک مسئله حقوقی و عدالت اجتماعی هم هست.
در این روز، گروههای مختلف فعال در جهان روی این موارد تأکید میکنند:
- دسترسی برابر به محصولات بهداشتی قاعدگی (پد، تامپون، کاپ و …)
- دسترسی به آب، سرویس بهداشتی امن و امکان شستوشو در مدرسه، محل کار، فضاهای عمومی
- جلوگیری از فقر قاعدگی (period poverty): یعنی وضعیتی که در آن دختر یا زن به دلیل مشکلات اقتصادی به محصولات بهداشتی مناسب، امکانات شستوشو یا اطلاعات درست دسترسی ندارد.
- حق داشتن آموزش رسمی و دقیق درباره قاعدگی در مدارس
- به رسمیت شناختن قاعدگی در سیاستهای سلامت، کار و رفاه (مثلاً توجه به درد قاعدگی، مرخصیها، استانداردهای محیط کار و …)
۴. ارتقای برنامهریزی و سیاستگذاری در سطح ملی و جهانی
روز جهانی ماهینگی فرصتی است برای اینکه:
- دولتها، نهادهای سلامت، آموزش و رفاه گزارش وضعیت سلامت قاعدگی را ارائه کنند؛
- درباره قوانین، بودجهها، برنامههای آموزشی و خدمات سلامت مربوط به دختران و زنان صحبت شود؛
- سازمانهای بینالمللی (مثل یونسف، WHO و…) پروژهها و یافتههای خود را منتشر کنند.
چه کارهایی در روز جهانی ماهینگی انجام میشود؟
در کشورهای مختلف، این روز همراه است با:
- کارگاهها و وبینارها برای دختران، مادران، معلمان و کادر درمان
- برنامههای آموزشی در مدارس و دانشگاهها
- کمپینهای رسانهای و شبکههای اجتماعی برای تغییر زبان و تصویر قاعدگی
- انتشار محتوا درباره سلامت ماهینگی، فقر قاعدگی، حقوق زنان
- اقدامات خیریه برای توزیع محصولات بهداشتی قاعدگی در مناطق محروم
- پویشهای هنری، فرهنگی و ادبی برای گفتوگو درباره قاعدگی با زبان قابلفهم و کرامتمحور
جایگاه «ماهینگی» در این روز
در فارسی، استفاده از واژه «ماهینگی» بهجای «قاعدگی» یا «پریود» یک تلاش آگاهانه برای:
- انتخاب زبانی کرامتمحور، علمی و غیرتحقیرآمیز
- و نزدیک کردن مفهوم این تجربه بدنی به چرخه طبیعی و ماهانه بدن است.
به همین دلیل، وقتی از «روز جهانی ماهینگی» صحبت میکنیم، منظورمان همان روز جهانی بهداشت قاعدگی است، اما با تأکید بر احترام، کرامت و نگاه انسانیتر به این بخش از سلامت زنان. {برا آشنایی با واژه ماهینگی؛ یک مفهوم، نه فقط یک واژه}
رزومه دکتر نسیمه ستایش ؛آشنایی با من ؛ همایشها و رویدادهای علمی ماهینگی در ایران ؛
جهان دوستدار ماهینگی؛ شعار روز جهانی ماهینگی از سال ۲۰۲۴
روز جهانی ماهینگی (Menstrual Hygiene Day) که هر سال در ۲۸ می (۷ خرداد) برگزار میشود، فرصتی جهانی برای افزایش آگاهی درباره سلامت و بهداشت قاعدگی و شکستن سکوتها و تابوهای مرتبط با آن است. این روز نخستین بار در سال ۲۰۱۴ توسط سازمان «WASH United» و با همراهی نهادهای بینالمللی و فعالان حوزه سلامت زنان شکل گرفت.
از سال ۲۰۲۴ به بعد، شعار محوری این روز «جهان دوستدار ماهینگی» (A Period Friendly World) انتخاب شده است. این شعار بر ایجاد جهانی تأکید دارد که در آن همه افراد بتوانند قاعدگی را بدون شرم، تبعیض یا محدودیت تجربه کنند.
جهان دوستدار ماهینگی یعنی:
- دسترسی همه دختران و زنان به محصولات بهداشتی ایمن و قابلدسترس
- آموزش صحیح درباره قاعدگی در خانواده، مدرسه و جامعه
- وجود فضاهای بهداشتی مناسب در مدارس، دانشگاهها و محیطهای کار
- کاهش انگ اجتماعی و تابوهای فرهنگی درباره ماهینگی
- توجه به سلامت جسمی و روانی مرتبط با چرخه قاعدگی
در چنین جهانی، قاعدگی نه موضوعی پنهان و شرمآور، بلکه بخشی طبیعی از زندگی و سلامت انسان شناخته میشود. ایجاد این نگاه نیازمند همکاری خانوادهها، نظام آموزشی، نظام سلامت، سیاستگذاران و رسانههاست.
هدف از ترویج مفهوم «جهان دوستدار ماهینگی» این است که هیچ دختری به دلیل قاعدگی از تحصیل بازنماند، هیچ زنی به دلیل آن احساس شرم یا محدودیت نکند و همه بتوانند با آگاهی، احترام و حمایت اجتماعی، این بخش طبیعی از زندگی را تجربه کنند.
حرکت به سوی جهان دوستدار ماهینگی، گامی مهم در مسیر عدالت سلامت، برابری جنسیتی و ارتقای کیفیت زندگی زنان و دختران در سراسر جهان است.
دستبند ماهینگی؛ نمادی ساده برای یادآوری یک چرخه طبیعی
در سالهای اخیر، یکی از نمادهای شناختهشده در فعالیتهای مرتبط با روز جهانی ماهینگی، دستبند ماهینگی بوده است؛ نمادی ساده اما معنادار که به شکلی خلاقانه چرخه قاعدگی را یادآوری میکند.
ایده این دستبند از حدود سال ۲۰۱۹ و همزمان با گسترش فعالیتهای مجازی در دوران همهگیری کووید‑۱۹ بیشتر مورد توجه قرار گرفت؛ زمانی که بسیاری از گردهماییها و همایشهای جهانی امکان برگزاری حضوری نداشتند و فعالان حوزه سلامت قاعدگی تلاش کردند نمادهایی ساده و قابلاستفاده در فضای آنلاین و فردی ایجاد کنند تا پیام آگاهیبخشی همچنان زنده بماند.
دستبند ماهینگی در سادهترین شکل خود از ۲۸ مهره ساخته میشود؛ نمادی از چرخه متوسط ۲۸ روزه قاعدگی. در طراحی اولیه این دستبند،
۵ مهره قرمز نمایانگر روزهای خونریزی قاعدگی و
۲۳ مهره سفید نماد سایر روزهای چرخه هستند.
این ترکیب ساده به افراد کمک میکند چرخه بدن را بهتر بشناسند و درباره آن گفتگو کنند. به مرور زمان، شکلها و رنگهای این دستبند نیز متنوعتر شد و در برخی طرحها از رنگهای مختلف برای نشان دادن مراحل گوناگون چرخه قاعدگی استفاده شد.
دستبند ماهینگی علاوه بر یک ابزار آموزشی، نمادی برای گفتگو درباره موضوعی است که سالها در بسیاری از جوامع با سکوت و تابو همراه بوده است. استفاده از این نماد میتواند یادآوری کوچکی باشد برای توجه به سلامت قاعدگی، آگاهی بیشتر درباره بدن و احترام به تجربه طبیعی زنان و دختران.
در ایران نیز در برخی برنامههای آموزشی و همایشهای مرتبط با سلامت قاعدگی، از جمله برنامههای علمی و فرهنگی برگزارشده در حوزه ماهینگی، از این دستبند به عنوان یک نماد آموزشی و یادآور چرخه قاعدگی استفاده شده است. این نماد ساده کمک میکند مفهوم چرخه ماهینگی به شکلی ملموستر و قابل فهمتر برای مخاطبان مطرح شود و زمینهای برای گفتوگو و آگاهیبخشی فراهم آید.
امروز دستبند ماهینگی تنها یک زیور کوچک نیست؛ بلکه نشانهای از حرکت جهانی برای افزایش آگاهی، کاهش سکوت و نزدیک شدن به هدفی بزرگتر است:
ساختن جهانی دوستدار ماهینگی.
در امتداد این اندیشه و در زیر نور ماه،
«ماه آرام» روایت لطیفِ آگاهی، پذیرش و مهربانی با بدن است؛
جایی که قدمهای کوچک ما، جهانی آرامتر و دوستدار ماهینگی میسازند.
